Advert
Merkez Bankası'nın ‘kefen parası’ mı harcanıyor?
Osman Gürçay

Merkez Bankası'nın ‘kefen parası’ mı harcanıyor?

 

Önce gündeme ve piyasalara bomba gibi düşen “Merkez Bankası'nın 'kara gün' parası 'yedek akçe' bütçeye aktarılıyor!” haberinin esas oğlanı ‘yedek akçe’nin ne olduğunu öğrenelim.
Yedek akçe nedir?
İleride meydana gelecek zararları karşılamak, işletmenin devamını ve gelişimini sağlamak, pay sahiplerine istikrarlı kâr dağıtımını temin etmek amacı ile kazançlardan ayrılarak işletme bünyesinde saklanan kıymetlerdir. Yedek akçeler bilançonun pasif kısmında yer alırlar. 
Yasa gereği;
1.  Kanunî yedek akçeler,
2.  İhtiyarî yedek akçeler,
3.  Olağanüstü yedek akçeler,
4.  Gizli yedek akçeler, 
Olarak ayrılan yedek akçelerin biçim ve oranları ile kullanılma şekilleri yasalarda belirtilmiştir.
Kanuni yedek akçeler: Kanun tarafından ayrılması zorunlu tutulan yedek akçelerdir. Bunlar adi yedek akçe olarak da isimlendirilmektedir. Kanunî yedek akçeleri düzenleyen hükümler emredici nitelikte olup, ana sözleşme veya kararla kaldırılmaları veya sınırlandırılmaları mümkün değildir. Ancak kanunda gösterilmiş şekilde ve yerlerde çözülebilir ve harcanabilirler.
Memleketimizde şirketler, Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kanunî ihtiyat akçesi ayırmak zorundadırlar. Ancak Türk Ticaret Kanunu, özel kanunla kurulmuş şirketlerin yedek akçeleri hakkında hükümlerini mahfuz tutmuştur. Bu duruma göre, özel kanunlara tâbi şirketler yedek akçe konusunda evvela kanunlarına, kendi kanunlarında bu hususta açıklama olmadığı hallerde ise Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tâbi olurlar.
Yedek akçeyi zor günler için ayrılan kefen parası gibi düşünmek doğru mudur?
Sorusunun cevabı evettir. 
Bu anlamda şirketin hisselerine egemen olanların bile kuralsız, sorusuz ve sorgusuz dokunması mümkün olmayan şirketin kutsal kaynağıdır.
Ekonomiye taze ve öz kaynak arayışlarını sürdüren Hükümet, Merkez Bankası’nın para politikalarına müdahale etmeden dev gibi birikmiş olan rezerv ve ölü kaynak olan ‘yedek akçe’nin bütçeye devri konusundaki yasa teklifini TBMM’ye göndermiştir.
Bütçe açığını kapatmak için yapılacak bu hamle denizin bittiği nokta olmasa da ekonomiyi kemoterapi ile tedavi etme hamlesidir.
TOBB ile ticaret ve sanayi odalarının devasa bütçelerine el atılabilir mi?
‘Yedek akçe’nin bütçeye aktarılmasını yorumlayan Prof. Dr. Emre Alkin’in parça tesirli bomba etkisi yapacak olan ‘Kanun gereği para toplayan Oda ve Borsa gibi kurumların zeminden tavana kadar birikmiş olan devasa paraları için de bir hamle gelebilir’ sözünün altını çizin.
Üyelerine destek odası olmaktan çıkıp kentlerin en büyük para babası haline gelen ticaret ve sanayi odalarının kaynaklarını üyelerine kullandırmak yerine özel bankalarda tutmasının yanlış olduğu düşüncesi kaynak sıkıntısı çeken hükümetin ekonomi kanadında konuşuluyor.
Ülkemizde adı konmuş bir ekonomik kriz vardır. Bu duvarı aşmak için Ayşe Teyze’nin yastık altı, Mehmet Amca’nın koltuk altı üzerinden destek almadan önce var ve atıl olan birikmiş kaynakların üretimde ve doğru kullanılmak şartı ile bütçeye aktarılması yanlış değildir.
‘Yedek akçe’ kavramı çok eski ekonomik model uygulamasıdır ve hissedarların hukuku kadar işletmelerin zor zamanlar için ayırdığı can simidi idi.
Günümüzde finansman maliyetini düşürmek için üretimde kullanılan yedek parçaların, market raflarındaki ürünlerin stok seviyesinin neredeyse günlük tutulması noktasına gelindiğini düşünürsek, kanun gücüyle toplanıp bir kenarda tutulan paraların ekonomiye kaynak olması yanlış değildir.
Önümüzdeki günlerde devlet odalar ve borsalara ya parayı üyelerine kaynak olarak kullandır ya da bana ver derse kimse şaşırmasın.

DİĞER YAZILAR
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500